حسن فروزانفرد، رئیس کمیسیون حکمرانی سازمانی اتاق بازرگانی تهران، در یادداشتی بیان کرد که استاندارد ایزو ۳۷۰۱۱ صرفاً یک ابزار مدیریتی نیست، بلکه بهعنوان یک تغییر فرهنگی در نگرش به حکمرانی سازمانی عمل میکند. این استاندارد سازمانها را به سمت هدفمحوری، مسئولیتپذیری و پایداری هدایت کرده و میتواند جایگاه ایران را در عرصه حکمرانی جهانی ارتقا دهد.
در دنیای امروز که چالشهای اجتماعی، زیستمحیطی و اقتصادی روزبهروز پیچیدهتر میشوند، ادامه مسیر سازمانها تنها با تمرکز بر سودآوری کوتاهمدت دیگر کافی نیست. حکمرانی مطلوب به ضرورتی اساسی برای تداوم حیات سازمانها و ایفای نقش مؤثر آنها در توسعه پایدار تبدیل شده است. در همین راستا، سازمان بینالمللی استانداردسازی (ISO) با ایجاد کمیته فنی ۳۰۹ گام مهمی در تدوین استانداردهای جهانی حوزه حکمرانی برداشته است.
کمیته ISO/TC 309 با هدف توسعه استانداردهای مرتبط با حکمرانی سازمانی از سال ۲۰۱۶ فعالیت خود را آغاز کرده و تاکنون مجموعهای از استانداردهای مهم را منتشر کرده است. از جمله این استانداردها میتوان به ISO 37000 بهعنوان راهنمای حکمرانی سازمانی، ISO 37301 در حوزه مدیریت انطباق، ISO 37001 برای مبارزه با رشوه و ISO 37004 در زمینه ارزیابی بلوغ حکمرانی اشاره کرد. این چارچوبها امکان هدایت، نظارت و پاسخگویی سازمانها را در سطح بینالمللی فراهم میسازند و اصولی چون شفافیت، اخلاق حرفهای، مسئولیتپذیری و مقابله با فساد را در ساختارهای سازمانی نهادینه میکنند.
ایران نیز با مشارکت فعال از طریق سازمان ملی استاندارد و کمیته متناظر ۳۰۹ در فرآیند تدوین و بومیسازی این استانداردها، نقشی قابلتوجه در این جریان جهانی ایفا کرده است. همچنین اتاق بازرگانی تهران بهعنوان میزبان کمیته متناظر، زمینهای برای حضور بخش خصوصی در این روند بینالمللی فراهم آورده و مسیر تعامل سازنده نهادهای اقتصادی کشور با جریانهای نوین حکمرانی را هموار کرده است.
در ادامه این روند، پیشنویس نهایی استاندارد ISO 37011 اخیراً در نشست بینالمللی کمیته فنی ۳۰۹ در شهر لیما، پایتخت پرو، تدوین شد. این استاندارد با محوریت ارزشهای ESG (محیطزیستی، اجتماعی و حاکمیتی) شکل گرفته و هدف آن سوق دادن سازمانها به سمت حکمرانی هدفمحور است. برخلاف تصور برخی، کار بر روی این استاندارد از مدتها پیش آغاز شده و مبنای نظری آن به مستند PAS 808 بازمیگردد؛ گزارشی که در سال ۲۰۲۲ توسط مؤسسه استاندارد بریتانیا (BSI) منتشر شد. این مستند تحت عنوان «سازمانهای هدفمحور برای تحقق پایداری» اصول، رفتارها و ساختارهایی را معرفی میکند که سازمانها را در جهت هدفگرایی و مسئولیتپذیری اجتماعی هدایت مینماید.
نخستین نشستهای رسمی تدوین ISO 37011 در سال ۲۰۲۳ در شهر شنزن چین برگزار شد. این جلسات با حضور نمایندگانی از کشورهایی نظیر ایران، چین، انگلستان، سوئد، اتریش، روسیه و ترینیداد و توباگو همراه بود. مشارکت ایران از مرحله پیشنهاد تا تدوین پیشنویس نهایی، نشاندهنده ظرفیت علمی و حرفهای کشور در عرصه حکمرانی سازمانی است.
نشست لیما نقطه عطفی در این فرآیند به شمار میآید؛ چرا که در آن بیش از ۳۰۰ پیشنهاد از سوی کشورهای مختلف بررسی و نسخه نهایی پیشنویس استاندارد آماده شد. این نسخه هماکنون در مرحله بررسیهای نهایی قرار دارد تا به یک استاندارد رسمی بینالمللی تبدیل شود. طبق برنامه، آخرین دور مذاکرات و بررسیهای حضوری برای تکمیل این استاندارد، همزمان با نشست سالانه کمیته فنی ۳۰۹ در کشور جامائیکا طی روزهای ۱ تا ۵ دسامبر ۲۰۲۵ برگزار خواهد شد. انتظار میرود پس از این نشست، استاندارد ISO 37011 بهطور رسمی منتشر گردد.
استاندارد ISO 37011 با هدف ارائه چارچوبی برای حکمرانی پایدار در سازمانها تدوین شده است. این استاندارد به سازمانها توصیه میکند مأموریت خود را فراتر از سود مالی تعریف کنند و در فرآیندهای تصمیمگیری، ابعاد اجتماعی، زیستمحیطی و اخلاقی را نیز مدنظر قرار دهند. برخلاف بسیاری از استانداردهای مدیریتی که تمرکز اصلیشان بر فرآیندهاست، ISO 37011 بر «هدف» سازمان و نحوه تحقق آن از طریق سازوکارهای حکمرانی متمرکز است. این استاندارد به سازمانها کمک میکند با بازتعریف مأموریت، ارزشها و اصول اخلاقی خود، ساختارهای تصمیمگیری را بازآرایی کرده و عملکردشان را در مسیر توسعه پایدار ارتقا دهند.
برای جامعه حرفهای و سازمانی ایران، شناخت و آمادهسازی جهت پذیرش استاندارد ISO 37011 اهمیت بسزایی دارد. سازمانها میتوانند از همین امروز با مطالعه PAS 808 و پیشنویس این استاندارد، ساختارهای حکمرانی خود را مورد بازبینی قرار داده و آنها را با اصولی همچون هدفمحوری، شفافیت و مسئولیتپذیری اجتماعی همسو کنند. در همین مسیر، نهادهای دولتی و خصوصی قادرند در تدوین نسخه ملی، ارائه ترجمههای کاربردی و برگزاری برنامههای آموزشی برای آشنایی با این اصول مشارکت داشته باشند. همچنین، اتاقهای بازرگانی، سازمان ملی استاندارد، انجمنهای تخصصی و شرکتهای بزرگ میتوانند نقشی تعیینکننده در زمینه اطلاعرسانی، آموزش و استقرار این استاندارد ایفا کنند.
در نهایت، ISO 37011 صرفاً یک استاندارد مدیریتی نیست، بلکه تغییری فرهنگی در رویکرد به حکمرانی سازمانی به شمار میآید. این استاندارد، سازمانها را به سمت هدفمحوری، پایداری و مسئولیتپذیری هدایت کرده و میتواند جایگاه ایران را در عرصه حکمرانی جهانی ارتقا بخشد. مشارکت فعال ایران در فرآیند تدوین آن نیز فرصتی ارزشمند برای همسو ساختن ساختارهای داخلی با الزامات جهانی و افزایش اعتبار سازمانهای ایرانی در سطح بینالمللی فراهم آورده است.
