حسن فروزانفرد | عضو هیئتمدیره انجمن ترویج کسبوکارهای خانوادگی
دومین همایش ملی کسبوکارهای خانوادگی
در سومین پنلِ دومین همایش ملی کسبوکارهای خانوادگی، با عنوان اتاق امیدآفرین، حسن فروزانفرد به عنوان اولین سخنران پشت تریبون قرار گرفت تا دربارۀ تعاملات اتاقهای بازرگانی و فضای کسبوکارهای خانوادگی در ایران، سخنان خود را با مخاطبان در میان گذارد. آنچه در ادامه میخوانید مشروح سخنان فروزانفرد در این باره است.
بخش نخست
واقعیت این است که بخش قابل توجهی از کسبوکارهای خانوادگی کشور، بهویژه آنهایی که پس از انقلاب و در اواخر دهه ۶۰ و اوایل دهه ۷۰ شکل گرفتهاند، امروز به مرحلهای حساس از حیات خود رسیدهاند؛ مرحله انتقال بین نسل اول و دوم و در برخی موارد، میان نسل دوم و سوم. این گذار نسلی برای بسیاری از این بنگاهها به چالشی جدی تبدیل شده است.
اتاقهای بازرگانی، اگر به دنبال حفظ پایداری و تداوم نقش خود در آینده هستند، ناگزیرند ترکیب اعضای خود را با دقت بیشتری بررسی کنند و بدانند چه تعداد از آنها کسبوکارهای خانوادگیاند و در چه وضعیتی قرار دارند. بهویژه اتاق بازرگانی تهران باید به این نکته توجه کند که بخش قابل توجهی از اعضای اثرگذار و اصلی آن، همان فعالان بخش خصوصی و صاحبان کسبوکارهای خانوادگی هستند که امروز درگیر فرآیند انتقال بیننسلیاند.
بررسیهای نمونهای انجامشده در اتاق بازرگانی نشان میدهد که بیشترین سهم پرداخت حق عضویت و پشتیبانی از فعالیتهای اتاق، بر عهده همین گروه از فعالان بخش خصوصی است. بدیهی است که آسیبدیدن این کسبوکارها در جریان انتقال نسلی، نهتنها به خود بنگاهها بلکه به اتاق بازرگانی نیز لطمه خواهد زد. از این منظر، پرداختن به موضوع کسبوکارهای خانوادگی پیش از هر چیز به بقای خود اتاقها گره خورده است؛ چه از حیث منابع مالی و چه از منظر نقش آنها در نمایندگی بخش خصوصی و گفتوگو با حاکمیت.
بر همین اساس، انتظار میرود اتاقهای بازرگانی با رویکردی مسئولانه، برای کسبوکارهایی که در معرض انتقال بیننسلی قرار دارند، تدابیر مشخصی اتخاذ کنند تا این فرآیند با کمترین هزینه و بیشترین شانس بقا برای برندها و نامهای تجاری انجام شود.
در اتاق بازرگانی تهران، این موضوع بهصورت جدی مطرح شده و منجر به تشکیل شورای راهبری کسبوکارهای خانوادگی شده است. در این شورا، با حضور چهرههایی از جمله آقای جابر انصاری، تلاش میشود زمینه تأسیس مرکزی تخصصی برای حمایت از کسبوکارهای خانوادگی فراهم شود؛ مرکزی که علاوه بر ارائه راهکار برای عبور از بحران انتقال نسلی، برنامههای توانمندسازی هدفمند را نیز دنبال کند.
بر اساس دیدگاه اتاق بازرگانی تهران، آغاز به کار این مرکز مستلزم انجام مطالعات پایه، پژوهشهای تطبیقی و بنچمارکینگ با نمونههای موفق بینالمللی است. در همین راستا، کمیسیون حکمرانی اتاق تهران از ابتدای سال جاری یک پروژه مطالعاتی را آغاز کرده که شامل بررسی کتابخانهای و انجام مصاحبه با حدود ۴۰۰ خانواده فعال اقتصادی است. خروجی این مطالعات، مجموعهای از پیشنهادهای سیاستی خواهد بود که انتظار میرود تا پایان سال نهایی شود.
همچنین، اتاقهای بازرگانی ریاض، دوبی، دهلی و استانبول بهعنوان نمونههای موفق بینالمللی انتخاب شدهاند تا از طریق مطالعه موردی و بهینهکاوی، ویژگیها و خدمات قابل ارائه در یک مرکز تخصصی کسبوکارهای خانوادگی در ایران مشخص شود. نتایج این مطالعات پس از تکمیل، بهصورت عمومی در اختیار سایر اتاقهای بازرگانی قرار خواهد گرفت تا بتوانند متناسب با شرایط خود از آن بهرهبرداری کنند.
بخش دوم
در سطح ملی و در چارچوب اتاق بازرگانی ایران نیز، پس از برگزاری همایش سال گذشته، دیدگاهی مشترک میان رؤسای ادواری اتاق ایران و تهران مطرح و در قالب بیانیه همایش به امضا رسید. بر اساس این دیدگاه، اتاق بازرگانی ایران باید نقش راهبری و هماهنگی فعالیتهای استانی در حوزه کسبوکارهای خانوادگی را بر عهده بگیرد تا از انجام مطالعات و اقدامات تکراری در استانها جلوگیری شود و نتایج پژوهشها بهصورت یکپارچه مورد استفاده قرار گیرد.
در همین راستا، پیشنهاد تشکیل یک شورای مرکزی در اتاق بازرگانی ایران مطرح شد؛ شورایی که ریاست آن بر عهده رئیس اتاق باشد و نمایندگانی از استانهایی با بیشترین تعداد کسبوکار خانوادگی در آن حضور داشته باشند. این شورا تاکنون بهصورت غیررسمی چند جلسه برگزار کرده و نمایندگانی از اتاقهای تهران، اصفهان، خراسان، فارس و کرمان در آن مشارکت داشتهاند.
درخواست مشخص این است که این شورا بهصورت رسمی در ساختار اتاق بازرگانی ایران تعریف شود، دارای دبیرخانه فعال باشد و بهعنوان یکی از مسئولیتهای اصلی اتاق مورد توجه قرار گیرد. اهمیت این موضوع از منظر حفظ اعضایی است که هم منابع مالی اتاق را تأمین میکنند و هم اعتبار آن را شکل میدهند؛ اعضایی که بقای آنها مستقیماً بر آینده اتاق اثرگذار است.
در عین حال، حتی در همین چارچوب غیررسمی نیز اقداماتی انجام شده است؛ بهویژه با تلاشهای صورتگرفته در کمیسیون سرمایهگذاری اتاق ایران. بر اساس برنامهریزی انجامشده، قرار است تا پایان سال جاری، چند کارگاه تخصصی در استانهایی که اعلام آمادگی میکنند برگزار شود. این کارگاهها علاوه بر توانمندسازی خانوادهها، به جمعآوری دادههای میدانی کمک خواهد کرد تا مبنای برنامهریزی دقیقتر برای سال آینده فراهم شود.
امید میرود تا پایان سال، حداقل در سه اتاق بازرگانی استانی، این کارگاهها با حضور خانوادههای فعال برگزار شود و اطلاعات حاصل از آنها بتواند نقش مؤثری در سیاستگذاری و برنامهریزیهای آتی اتاق بازرگانی ایران ایفا کند.
بیشتر بخوانید: پایان عصر کارت بازرگانی و آغاز حکمرانی دادهمحور
